در سال‌های اخیر، پدیده خرید قسطی در ایران به یک روند غالب در رفتار مصرف‌کنندگان تبدیل شده است. با توجه به شرایط اقتصادی چالش‌برانگیز، از جمله تورم بالا و کاهش قدرت خرید، بسیاری از مردم به سمت خدمات قسطی روی آورده‌اند تا نیازهای روزمره خود را تامین کنند. این گزارش به بررسی دلایل استقبال گسترده مردم ایران از این خدمات می‌پردازد، سپس به تحلیل چرایی ظهور متعدد مجموعه‌ها و پلتفرم‌هایی که چنین خدماتی ارائه می‌دهند، و در نهایت به مزایا و سودهای مالی و غیرمالی این مدل برای کسب‌وکارها خواهد پرداخت. بر اساس نظرسنجی‌ها و بررسی‌های میدانی، بیش از نیمی از ایرانیان در سال گذشته تجربه خرید قسطی داشته‌اند، که این آمار نشان‌دهنده عمق نفوذ این پدیده در جامعه است. در ادامه، این موضوع را به صورت گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم.
دلایل استقبال مردم ایران از خدمات قسطی
یکی از اصلی‌ترین دلایل گرایش مردم به خرید قسطی، تورم فزاینده و ناهماهنگی بین درآمد و هزینه‌های زندگی است. در شرایطی که نرخ تورم به حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد رسیده، حفظ ارزش پول برای خانوارها دشوار شده و قدرت خرید نقدی آن‌ها به شدت کاهش یافته است. تورم باعث می‌شود قیمت‌ها سریع‌تر از درآمدها افزایش یابند، به ویژه اگر دستمزدها با نرخ تورم همخوانی نداشته باشند. در نتیجه، افراد برای تامین نیازهای ضروری یا کالاهای بادوام، به گزینه‌های قسطی متوسل می‌شوند تا بتوانند از افت ارزش پول خود جلوگیری کنند. برای مثال، نتایج نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که بیش از ۸۴.۵ درصد خریداران کالاهای شرایطی، لوازم خانگی و دیجیتال خود را به صورت قسطی تهیه کرده‌اند، در حالی که بیش از ۱۵.۵ درصد حتی برای مایحتاج زندگی مانند خوراکی‌ها به این روش روی آورده‌اند.
علاوه بر تورم، تغییر سبک زندگی و فشارهای اقتصادی نیز نقش کلیدی ایفا می‌کنند. در روزگار کنونی، زندگی اقساطی اجتناب‌ناپذیر شده و به عنوان پاسخی به چالش‌های اجتماعی و اقتصادی عمل می‌کند. مردم در شرایطی که پس‌انداز کردن پول نقد به دلیل کاهش مداوم ارزش آن به‌صرفه نیست، ترجیح می‌دهند پول خود را سریع‌تر خرج کنند یا از تسهیلات قسطی برای خریدهای ضروری استفاده نمایند. این روش به افراد اجازه می‌دهد بدون نیاز به پرداخت نقدی کامل، سطح زندگی خود را بهبود بخشند و به رفاه اجتماعی کمک کند. برای نمونه، خانواده‌هایی که برای تامین جهیزیه فرزندان خود با مشکل مواجه هستند، به فروشگاه‌های اقساطی روی می‌آورند تا فشار مالی را کاهش دهند.
از سوی دیگر، سختی دریافت وام از بانک‌ها، با نرخ بهره بالا و شرایط پیچیده، افراد را به سمت طرح‌های قسطی با نرخ بهره پایین‌تر یا شرایط پرداخت آسان‌تر سوق می‌دهد. در اقتصادهای تورمی مانند ایران، هزینه‌های زندگی مانند مسکن، غذا و انرژی به شدت افزایش می‌یابد و این فشار بر درآمد خانوارها، آن‌ها را وادار به استفاده از گزینه‌های قسطی حتی برای کالاهای ضروری می‌کند. بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که خرید قسطی نه تنها برای کالاهای لوکس، بلکه برای اقلام اساسی مانند مرغ، گوشت و دیگر مایحتاج ضروری رواج یافته است.
در نهایت، مزایای عملی مانند پرداخت ماهیانه کم و متناسب با بودجه، خرید فوری کالاهای ضروری، و بازپرداخت ثابت و برنامه‌ریزی‌شده، این روش را جذاب‌تر می‌کند. افراد می‌توانند بخشی از درآمد ماهیانه خود را به اقساط اختصاص دهند و باقی را برای نیازهای دیگر صرف کنند، بدون اینکه فشار مالی شدیدی تحمل نمایند. این ویژگی‌ها به ویژه در شرایطی که نیاز فوری به کالا وجود دارد اما امکان پرداخت نقدی نیست، خرید قسطی را به بهترین گزینه تبدیل می‌کند.
دلایل ظهور متعدد مجموعه‌ها و پلتفرم‌های ارائه‌دهنده خدمات قسطی
ظهور گسترده مجموعه‌ها و پلتفرم‌هایی که خدمات قسطی ارائه می‌دهند، مستقیماً به تقاضای رو به رشد بازار مرتبط است. در سال‌های اخیر، فروشگاه‌های زنجیره‌ای، هایپرمارکت‌ها، مال‌ها و حتی فروشگاه‌های آنلاین، طرح‌های فروش اقساطی بلندمدت را معرفی کرده‌اند. این مجموعه‌ها با همکاری بانک‌ها، سیستم‌های جدیدی برای تسهیل خرید قسطی راه‌اندازی کرده‌اند، به ویژه برای کسانی که امکان استفاده از چک ندارند.
ورود فناوری‌های نوین نیز عامل مهمی در این گسترش است. فروش اقساطی کالاها از دیرباز وجود داشته، اما با فناوری‌های جدید، رقابت در این حوزه شدت گرفته است. پلتفرم‌های آنلاین خرید قسطی، راحتی، سرعت و تنوع کالا را فراهم می‌کنند؛ بدون نیاز به مراجعه حضوری، افراد می‌توانند در هر زمان خرید کنند و فرایند اعتبارسنجی سریع انجام شود. این تغییرات به ویژه در شرایط تورمی ایران، جایی که حفظ ارزش پول دشوار است، مجموعه‌ها را ترغیب به ارائه چنین خدماتی کرده تا مشتریان بیشتری جذب کنند. علاوه بر این، فروشگاه‌های اقساطی برای رفع مشکلات خاص مانند خرید جهیزیه برای زوج‌های جوان ظهور کرده‌اند و به عنوان راه‌حلی برای تامین مایحتاج مردم عمل می‌کنند.
ریشه‌های تاریخی این پدیده نیز جالب توجه است؛ در گذشته، مغازه‌های محلی و خواربارفروشی‌ها با حساب دفتری، امکان پرداخت تدریجی را فراهم می‌کردند تا مشتریان را حفظ کنند. امروزه، این مدل با ابزارهای مدرن که سقف تسهیلات ۱۵۰ میلیون تومانی بدون سپرده ارائه می‌دهد، گسترش یافته است. در مجموع، تقاضای بالا ناشی از چالش‌های اقتصادی، همراه با پیشرفت‌های تکنولوژیک، باعث شده تعداد این مجموعه‌ها به طور چشمگیری افزایش یابد.
مزایا و سود برای مجموعه‌ها و کسب‌وکارها
ارائه خدمات قسطی نه تنها برای مصرف‌کنندگان، بلکه برای مجموعه‌ها نیز سودآور است. یکی از اصلی‌ترین مزایا، افزایش فروش و سود بیشتر از طریق بهره است. در شرایط تورمی، فروشندگان با دریافت پرداخت‌های اقساطی، سود بیشتری کسب می‌کنند زیرا هزینه خرید را به صورت تدریجی و با نرخ بهره دریافت می‌نمایند. این مدل به کسب‌وکارها کمک می‌کند تا مشتریان بیشتری جذب کنند، به ویژه کسانی که قدرت خرید نقدی ندارند، و در نتیجه حجم فروش را افزایش دهند.
از دیدگاه رقابتی، ارائه طرح‌های قسطی یک ابزار برای حفظ و جذب مشتریان است. فروشگاه‌ها با این روش، پای مشتریان را به کسب‌وکار خود باز می‌کنند و رقابت در بازار را شدت می‌بخشند. برای مثال، در پلتفرم‌هایی مانند مشهدهاست که با کالاکارت همکاری می‌کند، امنیت پرداخت بالا و عدم نیاز به سپرده‌گذاری، مشتریان را ترغیب به خرید می‌کند و در نتیجه سود مجموعه افزایش می‌یابد. همچنین، این خدمات به کسب‌وکارها امکان می‌دهد تا در شرایط سخت اقتصادی، جریان نقدی پایدارتری داشته باشند، زیرا پرداخت‌ها به صورت منظم و برنامه‌ریزی‌شده دریافت می‌شوند.
مزایای غیرمالی نیز قابل توجه است؛ مانند بهبود تصویر برند و وفاداری مشتریان. مجموعه‌ها با ارائه گزینه‌های انعطاف‌پذیر، به مردم کمک می‌کنند فشار مالی ناشی از تورم را کاهش دهند و در نتیجه، جایگاه مثبتی در جامعه کسب می‌کنند. در نهایت، در اقتصاد تورمی، خرید اقساطی به فروشندگان اجازه می‌دهد تا از افزایش قیمت‌ها در آینده سود ببرند، زیرا مشتریان با پرداخت قیمت امروز، از هزینه‌های آتی مصون می‌مانند.
تیجه‌گیری
استقبال مردم ایران از خدمات قسطی عمدتاً ناشی از تورم بالا، کاهش قدرت خرید و نیاز به مدیریت مالی بهتر است، در حالی که ظهور مجموعه‌های متعدد به تقاضای بازار و پیشرفت‌های فناورانه برمی‌گردد. برای کسب‌وکارها، این مدل سودهای مالی مانند افزایش فروش و بهره، و مزایای غیرمالی مانند جذب مشتریان را به همراه دارد. با ادامه شرایط اقتصادی فعلی، این روند احتمالاً تقویت خواهد شد و می‌تواند به عنوان ابزاری برای ثبات مالی جامعه عمل کند.
